Waarom de rijkste vrouw van Rusland een doelwit is voor Oekraïne

Vroeg in de ochtend van 24 juli staat vlak buiten Sint-Petersburg een distributiecentrum in brand. Een zwarte rookwolk stijgt op tot ver boven de omliggende flats. Het complex is van Wildberries, de grootste webwinkel van Rusland, die naar eigen zeggen zo’n 20 miljoen bestellingen per dag verwerkt.

De aanval staat niet op zichzelf. Deze zomer worden 15 logistieke centra van Wildberries getroffen, van Sint-Petersburg tot ruim 2.000 kilometer diep in Rusland, met tientallen doden en voorraden die in vlammen opgaan. En sinds begin augustus staat de naam van de oprichter, Tatjana Kim, op een omstreden Oekraïense website die mensen bestempelt als vijand van Oekraïne.

Drie redenen voor een aanval op een webwinkel

Oekraïne geeft drie redenen. Vergelding: Rusland bestookt sinds de invasie ook de grootste pakketbezorger van Oekraïne, waarvan honderden locaties zijn verwoest. Militaire relevantie: via het platform worden drone-onderdelen, kogelvrije vesten en eerstehulpkits verkocht die volgens onafhankelijke berichtgeving aan het front terechtkomen. De derde reden gaat niet over wat er in de magazijnen ligt. De commandant van de Oekraïense drone-eenheden zegt dat de aanvallen Russen uit hun “illusie van een leven in comfortabele vrede” moeten halen.

Kim reageert eind juli met een video op Telegram. Ze noemt de aanvallen terreurdaden tegen burgers, bedoeld om Rusland te destabiliseren en paniek te zaaien. Wildberries doet vrijwillige betalingen aan getroffen verkopers, maar had begin juli de kleine lettertjes al gewijzigd: drone-aanvallen gelden sindsdien als overmacht, verloren voorraad hoeft niet vergoed.

Van lerares Engels tot de kringen rond het Kremlin

Het verhaal dat Kim zelf graag vertelt, begint in 2004 in een kleine flat in een buitenwijk van Moskou. Ze is lerares Engels, net moeder, en wil werken. Ze laat een eenvoudige website bouwen om kleding uit Duitse postordercatalogi goedkoper aan te bieden, sorteert de pakketjes thuis en bezorgt ze met de metro. In 2019 is ze miljardair, kort daarna de rijkste vrouw van het land. De werkelijkheid is iets minder romantisch: haar man had al een goedlopend internetbedrijf, en dat bouwde de eerste website.

Met de rijkdom kwam macht. In 2021 trad Kim toe tot het bestuur van het Al-Russische Volksfront, een beweging die Poetin oprichtte en leidt, en die sinds de invasie drones aan het front levert. Haar fusieplan van 2024, met een eigen betaalsysteem om westerse sancties te omzeilen, kreeg de steun van Poetin. Haar man noemde het een vijandige overname; de ruzie eindigde in een scheiding en een schietpartij bij het hoofdkantoor waarbij beveiligers omkwamen. Sinds vorig jaar is Kim enig eigenaar. Elk risico dat het bedrijf loopt, draagt zij alleen.

Waar het civiele ophoudt

Hier wordt het verhaal groter dan Kim. Een distributiecentrum is in het oorlogsrecht een civiel object; het mag pas worden aangevallen als het bijdraagt aan militaire operaties en uitschakeling een concreet militair voordeel oplevert. Dat Oekraïne zich verdedigt tegen een oorlog die Rusland begon, verandert die regels niet. Aanvallen die vooral angst onder burgers moeten verspreiden, zijn verboden. Bij Wildberries lopen beide verhalen door elkaar. Russische media noemen de lijst waarop Kim nu staat een dodenlijst, maar bewijs dat de namen erop als doelwit gelden, is er niet.

In de aflevering hoor je Kim zelf, de nieuwsbeelden van de branden en een onderneemster uit Sint-Petersburg die huilend in haar auto vertelt dat haar man aan het front omkwam en haar hele voorraad in een getroffen magazijn lag. Wie krijgt van haar de schuld: Oekraïne, dat het magazijn aanviel, of Poetin, die de oorlog begon?