Hoe een whizzkid miljarden aan beleggingen verloor
Leopold Aschenbrenner werd door Silicon Valley gezien als een visionair; iemand die als geen ander ziet wat de toekomst brengt – en dan met name op het vlak van kunstmatige intelligentie. Zijn 165-pagina’s tellende essay werd verplichte kost in de tech-wereld.
Leopold Aschenbrenner werd door Silicon Valley gezien als een visionair; iemand die als geen ander ziet wat de toekomst brengt – en dan met name op het vlak van kunstmatige intelligentie. Zijn 165-pagina’s tellende essay werd verplichte kost in de tech-wereld.
Zijn visie werd ook de basis voor een hedgefund dat hij oprichtte. Zonder één dag ervaring als vermogensbeheerder wist hij met dit beleggingsfonds tientallen miljarden dollars op te halen. Hij wedde op de bedrijven die volgens hem zouden profiteren van de AI-revolutie – chips, geheugen, datacenters, energie – en tegen de bedrijven die zouden verliezen.
Om de winsten nóg groter te maken leende hij veel kapitaal bij Amerikaanse banken. En… het werkte. In het voorjaar van 2026 stond het fonds op meer 1000 procent in de plus. Tót het moment dat de koersen van de bedrijven waar het fonds in belegde ineens onderuit gingen en de banken hun geld terug wilden zien.
Is de visionair van Silicon Valley daarmee van zijn voetstuk gevallen? Hoe kan een twintiger zonder enige ervaring in vermogensbeheer in zo’n korte tijd zoveel geld verliezen?
Waarom deze persoon
Leopold Aschenbrenner stond deze week in het nieuws omdat de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC een onderzoek begon naar de bijna-ineenstorting van zijn hedgefonds. Dat is de directe aanleiding, maar niet de reden dat wij hem kozen.
Die reden is dit: Aschenbrenner schreef in 2024 een essay waarin hij de wereld waarschuwde voor de snelheid van kunstmatige intelligentie, en rekende zichzelf tot de handvol mensen die dat écht zag aankomen. Vervolgens richtte hij een fonds op dat naar dat essay was vernoemd, en zette hij het geld van anderen — met veel geleend geld erbovenop — in op zijn eigen voorspelling. In juli 2026 ging dat mis.
Daarmee is hij een ingang tot een breder verhaal: over een AI-sector die drijft op voorspellingen en geleend geld, en over de vraag wat een voorspelling waard is als de voorspeller er zelf financieel belang bij heeft.
We hebben hem niet gekozen omdat hij verloor. Grote verliezen lijden is geen nieuws en geen verwijt. We kozen hem omdat de vraag die zijn val opriep, twee jaar eerder al aan hem was gesteld — en toen onbeantwoord bleef.
Wie is wie
In het script worden mensen zoveel mogelijk met hun rol aangeduid, niet met hun naam. Dat is een bewuste keuze: een luisteraar kan ongeveer vier namen per aflevering onthouden, en die plekken reserveren we voor de mensen om wie het verhaal draait. Hieronder de volledige koppeling.
Bij naam genoemd in de aflevering
Leopold Aschenbrenner — de hoofdpersoon. Duitse oud-onderzoeker bij OpenAI, auteur van het essay “Situational Awareness: The Decade Ahead” (juni 2024), oprichter van het gelijknamige hedgefonds.
Ken Griffin — “Griffin”. Oprichter en topman van Citadel, het beleggingsbedrijf dat in de nacht van 29 op 30 juli 2026 het grootste deel van de beursportefeuille van Situational Awareness overnam.
Dwarkesh Patel — “zijn vriend, de podcaster”, “de interviewer”. Podcastmaker gespecialiseerd in kunstmatige intelligentie. Interviewde Aschenbrenner op 4 juni 2024, de dag dat het essay verscheen.
Sam Bankman-Fried — “Oprichter Sam Bankman-Fried”. Oprichter van cryptobeurs FTX, in 2024 veroordeeld tot 25 jaar cel voor fraude.
Met hun rol aangeduid
Avital Balwit — “de vrouw met wie hij vier jaar later trouwt”. Ontmoette Aschenbrenner in 2022 bij het FTX Future Fund; inmiddels stafchef van Anthropic-topman Dario Amodei. Zij trouwden op 1 augustus 2026.
John Pfeffer — “een investeerder die vanaf de oprichting meedeed”. Investeerder in Situational Awareness sinds de start. Sprak als enige investeerder met naam en op de eigen woorden aanspreekbaar met The New York Times.
Izzy Englander — “een andere, grote investeerder”. Oprichter van Millennium Management, dat in dezelfde nacht meebood op de portefeuille en het aflegde tegen Citadel.
Sofia Montrone — “een klasgenote”. Nummer twee van de lichting 2021 aan Columbia University, waar Aschenbrenner als beste eindigde.
Jane Street — “een gerenommeerd handelshuis”. Handelsbedrijf dat zelden geld toevertrouwt aan externe beheerders, en dat wel in dit fonds stapte.
SK Hynix — “een Aziatische geheugenchipmaker”. Zuid-Koreaanse chipfabrikant. Situational Awareness speelde in juli 2026 een ankerrol bij de Amerikaanse beursgang.
Adobe — genoemd in de aflevering als voorbeeld van een softwarebedrijf waartegen het fonds wedde.
De vermogende New Yorkse belegger — anonieme bron uit de reconstructie van The New York Times. Zijn naam is bij ons niet bekend; hij sprak met de NYT op voorwaarde van anonimiteit.
De columnist van persbureau Bloomberg — Paul J. Davies, Bloomberg Opinion.
Valuetainment — “een Amerikaanse zakenpodcast”. Bron van vier fragmenten.
Beursverhalen (EBS) — “een Nederlandse podcast over de beurs”. Bron van twee fragmenten.
De bronnen
De aflevering is gebaseerd op 29 geregistreerde bronnen. Hieronder de volledige lijst, ingedeeld naar type.
Primaire journalistiek — nieuwsberichtgeving
The New York Times — “S.E.C. Investigating Near-Implosion of A.I. Hedge Fund”, 24 augustus 2026 — link
The New York Times — “Leopold Aschenbrenner Built a Hot A.I. Hedge Fund. Then it Melted Down.”, 31 juli 2026 — link
The New York Times — “A.I. Hedge Fund Situational Awareness Rescued by Rival Citadel”, 30 juli 2026 — link
The Wall Street Journal — “SEC Probes Leopold Aschenbrenner AI Hedge Fund After Billions in Losses”, 25 augustus 2026 — link
The Wall Street Journal — “Citadel Buys Situational Awareness’s Stock Portfolio After Big Losses in AI”, 30 juli 2026 — link
The Wall Street Journal — “His Wedding Guests Were Arriving—Just as His $45 Billion Fund Was Falling Apart”, 31 juli 2026 — link
TechCrunch — SEC-onderzoek, 24 augustus 2026 — link
CNBC — SEC-dagvaardingen, 25 augustus 2026 — link
CNBC — profiel met citaten van Scott Aaronson, Jerry Diao en Sofia Montrone, 30 juli 2026 — link
CNBC — Ken Griffin over het afgebouwde risico, 22 augustus 2026 — link
Verdiepende media, ook niet-Engelstalig
NRC, 3 augustus 2026 — link
VRT NWS, 31 juli 2026 — link
Der Spiegel — over de excuusbrief aan investeerders, 1 augustus 2026 — link
manager magazin — over de noodverkoop aan Citadel, 1 augustus 2026 — link
Fortune — uitgebreid profiel, 8 oktober 2025 — link
Business Insider, 30 juli 2026 — link
Vanity Fair, 4 augustus 2026 — link
Bloomberg Opinion, 6 augustus 2026 — link
Computable — over de investering in een ASML-uitdager, 11 augustus 2026 — link
Gespecialiseerde en primaire brontekst
Aswath Damodaran, hoogleraar waardering aan NYU Stern — analyse van de val — link
Het essay zelf — “Situational Awareness: The Decade Ahead” — link
Officieel transcript van de Dwarkesh Patel-podcast — link
arXiv — “Weak-to-Strong Generalization”, het paper waaraan Aschenbrenner bij OpenAI meeschreef, december 2023 — link
Future of Life Institute — kritiek op het “AI-wedloop met China”-narratief — link
Transformer News — over hoe Amerikaanse bedrijven dat narratief aanjagen — link
Bron met beperkte bewijswaarde
SF Standard, “The Waggle”, 1 augustus 2026 — een wekelijkse roddelrubriek. Uitsluitend gebruikt voor één niet-doorslaggevend gegeven. Uit dezelfde rubriek is een bewering over een toost tijdens de bruiloft niet overgenomen, omdat die er bij controle niet in bleek te staan. Zie hieronder.
Audiovisuele bronnen
De aflevering bevat dertien fragmenten. Elk gebruikt fragment duurt tussen de zes en veertien seconden; de aangeleverde bestanden bevatten tien seconden aanloop en tien seconden uitloop, zodat de montage ruimte heeft.
Icarus-duiding — Beursverhalen (EBS), 00:00:47–00:00:57
“Een klassiek verhaal van leverage” — Beursverhalen (EBS), 00:02:20–00:02:28
Aschenbrenner over zijn groeimodel, 2021 — Then Do Better, 00:46:00–00:46:10
“Naar de sterren, naar de sterrenstelsels” — YouTube, 04:08:15–04:08:29
“Niet-ontploffen is taak nummer één en twee” — YouTube, 04:10:50–04:11:02
Eén bedrijf was veertig procent van de portefeuille — Valuetainment, 00:01:53–00:02:01
“Warren Buffett on steroids” — Valuetainment, 00:02:22–00:02:32
Uitleg van margin — Valuetainment, 00:03:41–00:03:51
De val in cijfers — Valuetainment, 00:04:37–00:04:48
De Oppenheimer-vergelijking — YouTube, 00:40:37–00:40:48
Reprise: “niet-ontploffen” — YouTube, 04:10:56–04:11:02
Alle tijdcodes zijn afgelezen uit transcripties die wij zelf hebben gemaakt, niet geschat. Bij één fragment — het interview uit 2021 — bleek de eerste tijdcode elf seconden af te wijken; die is opnieuw tegen de audio gecontroleerd en gecorrigeerd.
Wat we hebben geverifieerd en wat niet
We hebben negentig feitelijke beweringen uit het script afzonderlijk gecontroleerd. Daarvan zijn er 74 bevestigd, veertien bevestigd met een kanttekening, en twee onjuist bevonden en gecorrigeerd. Geen enkele bewering bleef onverifieerbaar.
Wat níét met zekerheid kon worden vastgesteld
Zijn leeftijd. Aschenbrenner bevestigt zijn geboortejaar niet; het is 2001 of 2002. Bronnen noemen zowel 24 als 25. Daarom noemt de aflevering zijn huidige leeftijd niet, en gebruiken we alleen de twee leeftijden die meervoudig vaststaan: op zijn vijftiende naar Columbia, op zijn negentiende afgestudeerd als beste van zijn jaar.
De omvang van de gedwongen verkoop. De New York Times spreekt zichzelf tegen: op 30 juli “ruim tien miljard dollar”, op 31 juli “ongeveer twintig miljard”. De aflevering noemt twintig miljard, het cijfer uit de meest gedetailleerde reconstructie. Dat is een keuze, geen zekerheid.
De omvang van het fonds. Ook hier lopen de bronnen uiteen, en dat komt doordat ze verschillende dingen meten. De NYT houdt het op ruim dertig miljard aan beheerd vermogen op de piek en ongeveer acht miljard daarna; de WSJ noemt honderd miljard aan totale positie inclusief geleend geld, en elders in dezelfde krant vijfenveertig miljard. Wij gebruiken consequent het paar van de NYT — ruim dertig naar ongeveer acht — omdat dat tweemaal uit eigen berichtgeving komt en één samenhangend geheel vormt. Het veelgeciteerde getal “45 miljard” komt in de aflevering niet voor, omdat geen enkele bron uitlegt wat het meet.
Wie er op de bruiloft was. Vanity Fair meldt dat Anthropic-topman Dario Amodei er niet bij was; andere berichtgeving suggereert het tegendeel. Wij noemen het niet.
Een toost op Ken Griffin. Een extern onderzoeksdossier schreef aan de SF Standard een bewering toe dat een gast tijdens de bruiloft toostte op Griffin, “die deze bruiloft mogelijk maakte”. Bij controle stond dat er niet in. De bewering is geschrapt.
Wat we hebben gecorrigeerd na de factcheck
Twee chronologische fouten. De aflevering zei op één plek “drie weken later” en op een andere “ongeveer een maand” voor hetzelfde tijdsverloop; dat is in werkelijkheid vijfentwintig à zesentwintig dagen. En de melding van Citadel dat het tachtig procent van het overgenomen risico had afgebouwd, dateert van 21 augustus — dus vóór de dagvaardingen bekend werden, niet erna.
Redactionele keuzes
Wat we bewust hebben weggelaten
De politieke lading van zijn essay. Aschenbrenners pleidooi voor een AI-wedloop met China heeft in Washington invloed gehad en is scherp bekritiseerd. Dat is een aflevering op zichzelf; hier zou het de kernvraag verdunnen.
De Nederlandse hoek. Het fonds had een positie van bijna vijfhonderd miljoen dollar die inzette op een koersdaling van ASML, en stak na de crash een half miljard in een Amerikaanse startup die ASML’s positie wil breken. Journalistiek interessant, maar er is geen enkel bewijs dat dit de koers van ASML heeft bewogen, en de aflevering had de ruimte nodig voor de uitleg van het mechanisme.
De details van de bruiloft. Locatie, gastenlijst en muziek zijn breed uitgemeten in de Amerikaanse pers. Alleen het samenvallen van crisis en bruiloft dient het verhaal.
Hoe we het lopende onderzoek behandelen
Het SEC-onderzoek richt zich op de banken die het fonds financierden, niet op Aschenbrenner persoonlijk. Er is geen aanklacht, geen schuldvaststelling en geen bewijs dat iemand de wet heeft overtreden. Toezichthouders onderzoeken vaker fondsen die grote verliezen lijden, zonder dat dat tot sancties leidt. Die formulering staat in de aflevering zelf, op de plek waar de luisteraar hem nodig heeft — niet als kleine lettertjes achteraf.
Eén keuze die we transparant willen maken
De aflevering noemt dat het fonds zichzelf in zijn investeerdersdocument geen enkele beperking oplegde: niet op het soort investeringen, niet op de concentratie, niet op de hoeveelheid geleend geld. Dat staat in een document dat The New York Times heeft ingezien.
Uit de reconstructie van The Wall Street Journal blijkt daarnaast dat het fonds datzelfde risico vooraf aan zijn investeerders had aangekondigd. Dat gegeven staat niet in de aflevering. Wie de aflevering hoort, zou daardoor kunnen denken dat het risico verzwegen werd — en dat is niet wat de bronnen laten zien. We noemen het daarom hier.
