Het brein achter 's werelds eerste AI-oorlog: Alex Karp van Palantir
De oorlog in Iran wordt wel de eerste AI-oorlog genoemd: bij de luchtaanvallen wisten de VS in korte tijd een ongekend hoog aantal doelwitten te raken. Dat heeft alles te maken met het systeem dat dit mogelijk maakt: het Maven Smart System.
Het verhaal
Wie is Alex Karp?
Op 12 maart staat de hoogste AI-functionaris van het Pentagon in een conferentiezaal in Maryland. Achter hem verschijnt een kaart van het Midden-Oosten. Iran is bezaaid met rode markeringen. Hij legt rustig uit wat de zaal ziet: het Maven Smart System, het digitale brein waarmee het Amerikaanse leger zijn oorlog in Iran voert. Eén platform dat doelwitten identificeert, de aanval coördineert en de schade beoordeelt.
De conferentie is die ochtend geopend door de topman van het bedrijf dat dit systeem bouwde: Alex Karp van Palantir. Zijn bedrijf geeft het Amerikaanse leger een oneerlijke voorsprong, zei hij, en helpt soldaten veilig thuis te komen en de vijand uit te schakelen.
Diezelfde man groeide op als kind van hippie-ouders, liep mee in burgerrechtendemonstraties en studeerde bij een van de invloedrijkste progressieve denkers van Europa.
De kill chain in seconden
Vroeger vergde een aanvalsbeslissing uren, soms dagen: analisten, commandanten, goedkeuringen, documenten. Maven comprimeert dat proces tot seconden en genereert uit de data zelf aanvalsopties. De Amerikaanse aanval op Iran trof bijna 2.000 doelwitten in minder dan honderd uur. Daarom heet dit de eerste AI-oorlog.
In Minab, in het zuiden van Iran, trof een raket een meisjesschool. Meer dan 160 mensen kwamen om. Of Maven daarbij betrokken was, is niet bevestigd. Maar op de kaart in Maryland valt één rode markering samen met de locatie van Minab.
Van Stanford naar de CIA
Karp groeit op in een buitenwijk van Philadelphia, bij ouders die hem meenemen naar demonstraties. Op de rechtenfaculteit van Stanford ontmoet hij Peter Thiel. Ze debatteren als wilde dieren, de radicale rechtse tegen de radicale linkse. Daarna promoveert Karp in Frankfurt en studeert bij Jürgen Habermas, de filosoof die betoogde dat macht gelegitimeerd moet worden door publiek debat, en die vorige week overleed.
In 2003, in de nasleep van 11 september, belt Thiel. De informatie om de aanslagen te voorkomen was er geweest, maar verspreid over tientallen databases. Thiel wil die koppelen, zoals PayPal fraude opspoorde. Karp wordt topman van een bedrijf dat alleen nog een naam heeft. Silicon Valley haakt af; de redding komt van de investeringstak van de CIA.
Ook in Nederland, zonder toezicht
De naam komt uit Tolkien: een palantír is een alziende steen. De software maakt verbanden zichtbaar die analisten niet zien. Na de CIA en het Pentagon volgde Europa. Volgens Follow the Money is Palantir de pijler onder het dataplatform dat de politie de Raffinaderij noemt, met gegevens over miljoenen Nederlanders die grotendeels nergens van worden verdacht. Het is ook de software waarmee de politie het bewijs tegen Robert M. doorzocht, het MH17-onderzoek deed en Ridouan Taghi op het spoor kwam. Het Nederlandse leger doet sinds 2010 in het geheim zaken met het bedrijf.
Externe controle is er niet, de broncode is nooit onafhankelijk bekeken en een wettelijk kader ontbreekt. Marietje Schaake, verbonden aan Stanford, vraagt of we willen dat één bedrijf zoveel toegang heeft zonder fatsoenlijk toezicht. Terwijl Europa en de VS niet meer vanzelfsprekend aan dezelfde kant staan, draait de Nederlandse opsporing op Amerikaanse software.
In de aflevering hoor je Karp zelf op het podium in Maryland, en zijn voorspelling over wat AI met de Amerikaanse politiek doet. Je hoort de nieuwsbeelden uit Minab, en hoe de man die in 2024 nog Kamala Harris steunde, de westerse beschaving beschrijft als iets dat beschermd moet worden door technologische superioriteit. Is Alex Karp veranderd? Of was hij altijd al zo?
