Waarom Israël filmmaker Yuval Abraham een verrader noemt

Yuval Abraham won in Venetië een prijs voor NAZA, een documentaire over de oorlog in Gaza, en werd in eigen land binnen enkele dagen uitgemaakt voor verrader. Dat is een onderwerp waarover snel en stellig wordt geoordeeld. Daarom staat hieronder precies waarop de aflevering steunt: welke bronnen we gebruikten, wie wie is, wat we hebben nagetrokken, wat we níét konden vaststellen en welke keuzes we maakten. Het verhaal zelf lees je in ons artikel over Yuval Abraham, met de aflevering erbij.

Waarom deze persoon

Op 12 september 2026 kreeg NAZA de Speciale Juryprijs op het filmfestival van Venetië. In de film vertellen 24 Israëlische militairen en inlichtingenofficieren, onherkenbaar in beeld, hoe het leger burgerdoden in Gaza vooraf berekende. Ruim een dag later wilde de Israëlische minister van Cultuur de makers hun staatsburgerschap afnemen. De premier kondigde twee wetsvoorstellen aan, de stafchef van het leger sprak van een bloedsprookje, en voor het ouderlijk huis van medemaker Rachel Szor riepen demonstranten om executie.

Wij kozen voor Yuval Abraham omdat zijn verhaal een vraag stelt die groter is dan hijzelf: verraad je je land als je vertelt wat het doet? Abraham is Israëliër, spreekt Arabisch, schrijft al jaren kritisch over het leger van zijn eigen land en won eerder een Oscar. In Nederland is de film vanaf 1 oktober te zien.

De aflevering beoordeelt niet of de getuigenissen in de film waar zijn. Wij hebben de film niet gezien, en de identiteit van de 24 bronnen is beschermd. Ze gaat over de reactie in Israël, en over wat die zegt over trouw aan je land.

Wie is wie

In de aflevering worden de meeste mensen met hun rol aangeduid in plaats van met hun naam: een luisteraar onthoudt maar een handvol namen, en die plekken zijn voor de mensen om wie het verhaal draait. Hieronder de volledige koppeling.

Bij naam genoemd

• Yuval Abraham — journalist bij +972 Magazine en Local Call, maker van NAZA en eerder van No Other Land.

• Rachel Szor — medemaker van NAZA en No Other Land. De demonstratie in Savyon was bij het huis van haar ouders.

• Basel Adra — Palestijnse activist en filmmaker uit Masafer Yatta, medemaker van No Other Land.

• Itamar Ben-Gvir — Israëlisch minister van Nationale Veiligheid en leider van Otzma Yehudit. Activisten en campagnemedewerkers van zijn partij organiseerden de demonstratie in Savyon.

Met hun rol aangeduid

• Miki Zohar — de Israëlische minister van Cultuur. Vroeg op X om intrekking van het staatsburgerschap van de makers.

• Benjamin Netanyahu — de premier. Kondigde twee wetsvoorstellen aan.

• Eyal Zamir — de stafchef van het Israëlische leger. Noemde de film een bloedsprookje en gelastte een lekonderzoek.

• Raviv Drucker — een van de bekendste journalisten van het land (Channel 13, sectie 5) en een gerenommeerde Israëlische krantencolumnist (Haaretz, sectie 7).

• Haviv Rettig Gur — een criticus van een Amerikaans opinieplatform. Schrijft voor The Free Press.

• Mordechai David — een man met een megafoon in de openingsscène in Savyon, zoals Haaretz hem beschrijft.

• Kai Wegner — de burgemeester van Berlijn (sectie 4).

• Claudia Roth — de Duitse minister van Cultuur (sectie 4). Zij was in 2024 staatsminister voor Cultuur.

• Ron Prosor — de Israëlische ambassadeur in Duitsland (sectie 4).

De bronnen

De aflevering steunt op ruim 35 schriftelijke bronnen en tien audiofragmenten. Het zwaartepunt ligt bij Israëlische media, omdat die het dichtst bij het onderwerp staan. Die zijn aangevuld met internationale en Nederlandse journalistiek en met achtergrond over het Israëlische staatsburgerschapsrecht.

Israëlische media

• Haaretz — Rechtse agitatoren roepen op tot executie van ‘verraders’ voor het huis van de NAZA-regisseur (16-9-2026) en juridische analyse van Zohars verzoek (Hebreeuws, 14-9-2026)

• +972 Magazine — Lavender: de AI-machine achter de bombardementen op Gaza (april 2024) en The +972 Podcast (4-12-2025)

• The Times of Israel — Premier belooft wet om staatsburgerschap af te nemen van wie het leger belastert (16-9-2026) en Abraham verwijt Israëlische media burgerdoden te negeren (september 2026)

• The Jerusalem Post — artikel 908485 (prijs en eerste dreigement) en artikel 908725 (43 organisaties)

• i24NEWS — Legerwoordvoerder verwerpt beschuldigingen en vraagt om volledige vertoning

Internationale media

• The Guardian — Berlinale-toespraak en doodsbedreigingen (27-2-2024), reactie van het leger op Lavender (3-4-2024), Unit 8200 en de cloud van Microsoft (6-8-2025), Microsoft blokkeert het gebruik (25-9-2025)

• The New York Times — De ophef over NAZA in Israël (14-9-2026)

• Reuters — Netanyahu voert de druk op de makers op (16-9-2026) en Hooggerechtshof over intrekking van staatsburgerschap (21-7-2022)

• Al Jazeera — Waarom oude beschuldigingen over Gaza nu nieuwe woede wekken (19-9-2026)

• France 24 — De schokdocumentaire in Venetië (10-9-2026)

• Middle East Eye — Extreemrechtse Israëliërs willen de filmmaker opgehangen zien (september 2026) en Zohars volledige verklaring (14-9-2026)

• The Hollywood Reporter — Stafchef gelast juridische toetsing (14-9-2026)

• Variety — Netanyahu en NAZA (18-9-2026)

• The Washington Times — Recordovatie in Venetië (10-9-2026)

• Anadolu Agency — Ruim 200 Israëlische filmmakers steunen de makers (15-9-2026)

• The Free Press — Haviv Rettig Gur over NAZA (16-9-2026)

• CNN — Abraham na de Berlinale (28-2-2024)

• El País — De Israëliër en de Palestijn die samen een film maakten (30-7-2024)

• Cineuropa — Interview met Basel Adra en Yuval Abraham

Nederlandse media

• NRC — Makers van film over Gaza worden in Israël als landverraders bestempeld (16-9-2026)

• NOS Nieuwsuur — Makers Gaza-docu roepen op: vertoon onze film niet op 7 oktober (september 2026)

• Filmvandaag — NAZA (Nederlandse release)

Achtergrond en naslag

• Adalah — over staatloosheid en het intrekken van staatsburgerschap

• Wikipedia — Yuval Abraham en Israeli Citizenship Revocation Law. Wikipedia gebruiken we alleen als naslag; zie hieronder voor de ene passage die er uitsluitend op steunt.

Audiovisuele bronnen

De aflevering bevat tien fragmenten. Elke passage is tegen de audio gecontroleerd: de tijdcodes zijn gemeten op de gesproken woorden, niet overgenomen uit een automatisch transcript. Twee fragmenten komen uit de film zelf, zoals de Israëlische publieke omroep Kan ze uitzond.

• Rachel Szor over de keuze voor de daken, persconferentie Venetië, 10-9-2026, Reuters — YouTube, 00:20:54–00:21:13

• Een getuige in de film over de goedkeuring van 500, Kan, 14-9-2026 — YouTube, 00:01:07–00:01:19

• Een getuige in de film over baby’s in de telling, Kan, 13-9-2026 — YouTube, 00:01:39–00:01:50

• Aankondiging van de Speciale Juryprijs, slotceremonie Venetië, 12-9-2026, Kan — YouTube, 00:00:00–00:00:07

• Abraham over schrijven in het Hebreeuws, The +972 Podcast, 4-12-2025 — Buzzsprout, 00:04:36–00:04:51

• Abraham op het podium van de Berlinale, 24-2-2024, The New Arab — YouTube, 00:00:50–00:01:01 en 00:01:13–00:01:20

• Abraham over getuigenissen van binnenuit, persconferentie Venetië, 10-9-2026, Reuters — YouTube, 00:02:14–00:02:31

• Raviv Drucker en Abraham op Channel 13, september 2026, uitsnede van Middle East Eye — YouTube, 00:00:34–00:00:42 en 00:01:37–00:01:55

• Abraham bij de prijsuitreiking in Venetië, 12-9-2026, Guardian News — YouTube, 00:00:18–00:00:31

• Abraham over waarom de soldaten Hebreeuws spraken, persconferentie Venetië, 10-9-2026, Reuters — YouTube, 00:16:44–00:16:52

Wat we hebben geverifieerd en wat niet

Het script is drie keer volledig gefactcheckt: 56 beweringen in de eerste versie, 64 in de tweede en 58 in de versie die de eindredactie had herschreven. Daartussen lagen twee controles van alleen de gewijzigde zinnen. Elke bewering is getoetst aan onze feitenbasis en het onderzoeksdossier, en daarna aan transcripten en aanvullend onderzoek.

Wat we onderweg hebben gecorrigeerd.

• De Speciale Juryprijs werd op 12 september uitgereikt, niet op 13 september. Die fout stond al in ons onderzoeksdossier en was doorgewerkt tot in het script. De climax was gebouwd op twee gebeurtenissen op dezelfde dag, en die volgorde klopte daardoor niet. We hebben de datum gecontroleerd in het programma van de Biennale zelf en de hele keten hersteld.

• Een eerdere versie zei dat het bericht van de minister van Cultuur “nog geen 24 uur” na de prijs verscheen. Het tijdstip van het bericht is af te lezen uit het nummer van het bericht op X: 13 september, laat op de avond. De slotceremonie begon op 12 september om 19.00 uur. Er zat dus ruim een dag tussen, en zo staat het er nu.

• Een eerdere versie zei dat alle 24 soldaten bewust Hebreeuws spraken om hun eigen volk te bereiken. Op de persconferentie in Venetië zegt Abraham dat dit voor sommigen gold; anderen spraken uit onverschilligheid, een enkeling zelfs uit trots. De aflevering volgt nu die genuanceerde versie. In een uitzending van Kan zegt Abraham het wel in algemene zin.

• Een uitspraak over spyware hadden we aanvankelijk aan de persconferentie in Venetië toegeschreven. Ze komt uit een reportage van France 24.

• De Oscar volgde niet “een jaar”, maar anderhalf jaar vóór Venetië.

• Het Channel 13-interview vond niet in de studio plaats: Abraham en Szor waren op dat moment niet in Israël.

Wat we niet onafhankelijk konden vaststellen.

• De getuigenissen in de film. De identiteit van de 24 bronnen is beschermd, en wij hebben de film niet gezien. Wat de getuigen zeggen, brengen we als bewering uit de film: “zegt een getuige in de film”. Eén cijfer is wel onafhankelijk vastgesteld, onder meer door The New York Times: tot 20 burgerslachtoffers per doelwit, vooraf goedgekeurd.

• De dienstweigering. Dat Abraham na een week op de opleiding van de inlichtingendienst weigerde verder te gaan, staat alleen op Wikipedia. De voetnoot daar bevat het niet, en El País, Cineuropa, Le Monde, The Guardian, Haaretz en +972 noemen het niet. De redactie heeft het toch opgenomen, en vermeldt dat hier.

• De ovatie. De duur verschilt per bron: 24 of 25 minuten. We zeggen daarom “bijna 25 minuten”. Dat het de langste ovatie in de geschiedenis van het festival was, meldt vooral één bron.

• De straat in Savyon. Geen enkele bron beschrijft de straat in Savyon. Een eerdere versie sprak van “een rustige laan”; dat hebben we geschrapt.

Weerlegging en beschuldiging gaan maar half over hetzelfde. Het leger ontkent dat er een zelfstandig systeem bestaat dat automatisch doelwitten aanwijst. Het ontkent niet dat burgerdoden vooraf werden berekend. Precies daarover gaat de film.

Redactionele keuzes

De vraag, niet het vonnis. De aflevering stelt de vraag of je je land verraadt als je vertelt wat het doet. Ze beantwoordt die niet voor de luisteraar. Beide kanten krijgen hun sterkste argument: de minister, de premier en de legertop, en tegenover hen Abraham en de ruim 200 Israëlische filmmakers die hem steunden.

De kritiek op de film zelf. We lieten ook inhoudelijke critici aan het woord die de film wél serieus namen: een Israëlische columnist die zegt dat de rol van Hamas en 7 oktober in de film ontbreekt, en een criticus die stelt dat het vooraf berekenen van burgerdoden nog geen bewijs van opzet is. De interviewer van Channel 13 is te horen met zijn bezwaar dat de verhalen niet te controleren zijn.

Wat we bewust weglieten.

• De beschuldiging over Abrahams contact met de Palestijnse journalist Ahmed Alnaouq. Die circuleert alleen in rechts-Israëlische bronnen en op een Oekraïense nieuwssite, en is niet onafhankelijk bevestigd of ontkracht.

• De cijfers 83 procent en 10 procent foutmarge rond Lavender. We konden ze niet bij het origineel nalezen.

• Privédetails over de familie van Rachel Szor, behalve dat de demonstratie bij het huis van haar ouders was.

Wie je wel en niet hoort. In de aflevering horen we Abraham, zijn medemaker Rachel Szor, twee getuigen uit de film en de journalist die hem op de Israëlische televisie ondervroeg. De premier en de minister van Cultuur horen we niet. Van de aankondiging van de premier bestaat alleen beeldmateriaal waar een Engelse vertaalstem overheen ligt, en wij laten niemand horen met de stem van een ander. Wat zij zeiden staat in de vertelling, op gezag van Reuters, The Times of Israel en Middle East Eye.

Citaten. De aflevering citeert niemand in een vreemde taal zonder vertaling. De fragmenten zijn in het Engels en het Hebreeuws; de verteller geeft steeds in het Nederlands weer wat er gezegd wordt.

Werkwijze

Voor deze aflevering is een onderzoeksdossier van bijna 14.000 woorden opgebouwd en teruggebracht tot een feitenbasis van bijna 5.000 woorden. Daaruit volgden tien scriptversies. De eindredactie herschreef het script zelf ingrijpend; die versie werd de basis voor de rest. Het script is vijf keer beoordeeld langs acht vaste kwaliteitsniveaus en drie keer volledig gefactcheckt. Alle fragmenten zijn daarna tegen de opname zelf gecontroleerd; drie fragmenten zijn in de eindredactie alsnog geschrapt.

Bij dat werk is gebruikgemaakt van speciaal ontwikkelde AI-technologie, in samenwerking met Tisser: voor het doorzoeken van bronnen, het opbouwen van het dossier, conceptversies van het script, het uitschrijven van opnames en de controle daarop. Elke feitelijke bewering is vervolgens door een menselijke eindredacteur gecontroleerd op herkomst en betrouwbaarheid.

Wat AI in dit proces níét heeft gedaan: kiezen wat het verhaal is. Die keuze is gemaakt door de redactie: dat deze aflevering gaat over de vraag wat trouw aan je land betekent, en niet over de vraag of de film gelijk heeft.

High Profile is een podcast van Ninety One Media. Presentatie: Tom Jessen.