Waarom Rob Jetten als premier (g)een succes wordt
Sinds afgelopen maandag heeft Nederland een nieuwe minister-president – eentje die in veel opzichten opvalt: de jongste premier die ons land ooit had, de eerste van D66 en de eerste die openlijk homoseksueel is.
Maandag 23 februari, de Oranjezaal van Paleis Huis ten Bosch. Tegenover de koning wordt Rob Jetten beëdigd als minister-president: de jongste premier die Nederland ooit had, de eerste van D66 en de eerste die openlijk homoseksueel is.
Maar dat is niet wat deze dag bijzonder maakt. Jetten leidt met D66, VVD en CDA een minderheidskabinet. Elk wetsvoorstel moet hij bevechten in een Kamer met een recordaantal van 17 partijen. Een politiek historicus noemt het in Politico rijden aan de verkeerde kant van de weg. Jetten noemt het een kans: samenwerken met wie het beste voorstel heeft.
Twee jaar geleden leek dit ondenkbaar. Bij de verkiezingen van 2023 leed D66 onder zijn leiding de zwaarste nederlaag in jaren. Hij moest opstappen, klonk het. Hij bleef, ging het land in en luisterde naar kiezers die de partij te elitair en te Haags vonden. In oktober 2025 won D66 er 17 zetels bij, het beste resultaat in zijn geschiedenis.
De jongen die naar de afgebrande school fietste
Wie wil weten wat Jetten drijft, moet naar Uden in 2004. Een paar weken na de moord op Theo van Gogh gaat de islamitische basisschool daar in vlammen op. De opgepakte jongeren zijn jongens van zijn voetbalclub en zijn school, en door de lens van de wereldpers is Uden ineens een racistisch dorp. De scholier Jetten organiseert met klasgenoten een mars door het dorp, in witte T-shirts met het vredesteken, en voert zenuwachtig het woord in het gemeentehuis. In zijn boek noemt hij het zijn keerpunt. Twee jaar later wordt hij lid van D66.
Zo werkt hij sindsdien. Als Kamerlid krijgt hij een vastgelopen grondwetswijziging over de benoeming van burgemeesters door de Kamer, stapsgewijs en met concessies. Als minister voor Klimaat en Energie, bijnaam Klimaatdrammer, die hij op truien laat drukken, moet hij na de Russische inval in Oekraïne kolencentrales langer openhouden, en laat hij binnen een half jaar een LNG-terminal bouwen in de Eemshaven. Idealen parkeert hij als de nood hoog is, en dan handelt hij.
Robot, klimaatdrammer, anti-Wilders
Dat pragmatisme is ook zijn kwetsbaarheid. De bijnaam Robot Jetten kreeg hij na een interview waarin hij op elke vraag over de dividendbelasting hetzelfde antwoord gaf. Naaste medewerkers vinden hem soms ondoorgrondelijk, en in de profielen over hem blijft één beeld hangen: waar staat hij eigenlijk voor? De keuze voor VVD en CDA in plaats van GroenLinks-PvdA verdeelt zijn achterban. Op links wordt geschamperd dat idealen zijn opgeofferd voor een goede vibe, schrijft de Volkskrant. Trouw ziet in het coalitieakkoord vooral zelfredzaamheid en economie, net als in de Rutte-jaren.
Het buitenland is eenduidiger. De BBC noemt hem een mini-Mark Rutte, The Guardian de anti-Wilders, die een positieve campagne voerde waar anderen op angst inzetten. In die campagne claimde hij de Nederlandse vlag terug. “Waarom accepteren we dat alleen op het PVV-affiche de Nederlandse vlag trots wappert?”, vroeg hij in NRC. Toen betogers het D66-kantoor vernielden, nodigde hij ze uit voor een gesprek.
De rekening na een populistisch kabinet
Jetten volgt een kabinet op dat pijnlijke keuzes uit de weg ging. Nu moet hij de rekening presenteren: bezuinigingen, belastingverhogingen. En juist dat kan de populisten weer wind in de zeilen geven.
In de aflevering hoor je de beëdiging, de verkiezingsavond van 2023, het interview dat hem zijn bijnaam bezorgde en het debat waarin hij beloofde Wilders te verslaan. Kan de jongen uit Uden ook in Den Haag bruggen bouwen, en daarbij zichzelf blijven?
