Waarom de meest migratievriendelijke premier van Europa nu spreekt van een aanval op Spanje
Pedro Sánchez voert al jaren het meest ruimhartige migratiebeleid van Europa. Terwijl de rest van het continent zijn grenzen sluit, gaf Spanje dit voorjaar aan meer dan een miljoen mensen zonder papieren een legale status.
Het verhaal
Wie is Pedro Sánchez?
Vrijdagochtend 31 juli, een strand in Ceuta, de Spaanse exclave aan de noordkust van Marokko. Over het zand liggen zwembanden verspreid, roze, blauw, geel, sommige al lek. Daarmee zwommen de afgelopen nacht duizenden mensen vanuit Marokko naar Spanje. In enkele dagen staken meer dan 70.000 mensen de grens over; in heel vorig jaar was dat een fractie daarvan. Minstens 88 van hen zijn dood.
Diezelfde dag staat Pedro Sánchez op een militaire basis in de stad. De sociaaldemocraat die het meest ruimhartige migratiebeleid van Europa voert, en die dit voorjaar meer dan 1 miljoen mensen zonder papieren een legale status gaf, spreekt van een aanval en een schending van de Spaanse territoriale integriteit. Te hard optreden ondermijnt het progressieve verhaal waarop zijn politieke bestaan rust. Te zacht optreden kost hem zijn coalitie of zijn Europese bondgenoten.
Een vonnis dat rondging bij smokkelaars
De crisis kwam niet uit de lucht vallen. Eind juni oordeelde het Hooggerechtshof dat migranten die zwemmend aankomen niet meteen teruggestuurd mogen worden: zij doorbreken geen hek, dus hebben ze recht op een advocaat en een asielaanvraag. Begin juli werd de uitspraak openbaar; binnen dagen circuleerde de kern ervan in smokkelnetwerken in Marokko. Op sociale media verscheen een boodschap in het Arabisch: de grens is open. Met verkoopadressen van wetsuits en kaartjes van de minst bewaakte stranden.
Op 20 juli had Sánchez voor het eerst in zes jaar Algerije bezocht, de tegenstander van Marokko in het conflict over de Westelijke Sahara. Toen de massa de zee in ging, keken Marokkaanse soldaten volgens een ooggetuige de andere kant op. In 2021 gebeurde hetzelfde bij diplomatieke spanningen. Sánchez wijst niet naar Marokko; hij noemt het land een goede bondgenoot en bedankt het voor de versnelde terugkeer. Critici noemen dat zwak.
Ondertussen stapelen de rechtszaken zich op in zijn kring. Zijn voormalige minister van Transport, ooit zijn rechterhand, kreeg in juni een lange celstraf voor een mondkapjesdeal. Zijn broer werd veroordeeld, zijn vrouw moet voor een jury verschijnen. Sánchez zelf is nergens verdachte.
Europa verliest zijn geduld
De Italiaanse premier noemde Ceuta een concrete bedreiging voor de Europese veiligheid; haar minister stelde voor Spanje uit Schengen te zetten. Frankrijk verscherpte de grenscontroles en een grote groep lidstaten vroeg om noodoverleg. Sánchez schreef terug dat sommige collega’s liever politieke spelletjes spelen dan solidariteit te tonen. Zijn verweer is zijn hele project: terwijl Europa naar rechts schoof, wilde Spanje bewijzen dat een humane koers werkt en dat migranten de economie stimuleren. De regering rekende bij de legalisering op de helft van de aanvragen die binnenkwamen.
De kakkerlak uit Madrid
Sánchez werd al twee keer afgeschreven. In 2016 werkte zijn eigen partijtop hem weg omdat hij weigerde de conservatieve premier aan een regering te helpen. Hij stapte in zijn Peugeot, reed van dorp naar dorp langs lokale afdelingen en won in 2017 de voorverkiezingen van de kandidaat van het establishment. Sindsdien heet hij de kakkerlak, een bijnaam die hij zelf omarmt. Een jaar later won hij de eerste geslaagde motie van wantrouwen in de Spaanse democratie en werd hij premier zonder ooit een verkiezing te hebben gewonnen. Hij regeert zonder meerderheid, met compromissen als de amnestiewet voor Catalaanse separatisten.
In de aflevering hoor je de persverklaring in Ceuta, de Europese reacties, en welke uitweg Sánchez in het vonnis van het Hooggerechtshof heeft gevonden. Wat blijft er over van zijn belofte dat migratie ook humaan geregeld kan worden?
