Mykhailo Fedorov: de marketeer die de oorlog wilde herschrijven
In de oorlog tegen Rusland is Oekraïne extreem succesvol met de inzet van drones. Het brein hierachter is Mykhailo Fedorov, tot vorige week de minister van Defensie. Toch moest hij van president Zelensky vorige week het veld ruimen. En dat leidt tot massale protesten in Oekraïne.
Het verhaal
Wie is Mykhailo Fedorov?
Donderdag 16 juli, een ondergrondse parkeergarage in het centrum van Kiev. Boven de grond loeien de sirenes. Aan de wand hangen schermen met korrelige nachtbeelden van drones die Russische schepen raken. Voor die schermen staat Mykhailo Fedorov, 35 jaar, zwart T-shirt. Een dag eerder was hij nog minister van Defensie. Nu vertelt hij de pers over de man die volgens hem zijn werk saboteerde: opperbevelhebber Oleksandr Syrsky. Het conflict, zegt hij, is onoverbrugbaar.
Binnen een etmaal staan duizenden mensen op straat, in Kiev, in Charkiv en in een reeks andere steden. Ze eisen dat Fedorov terugkomt.
Granaten tegenover drones
Officieel heet het een kabinetsherschikking, reden: gebrekkige afstemming rond aanbestedingen. In werkelijkheid botsen twee wereldbeelden. Fedorov schroefde de aankoop van klassieke munitie terug om meer te investeren in onbemande wapens; naar eigen zeggen zorgt het droneprogramma voor 95 procent van de Russische slachtoffers aan het front. Syrsky, opgeleid aan een militaire academie in Moskou, bleef hameren op granaten: met drones en software herover je geen grondgebied.
Fedorov is geen militair. Hij runde een reclamebureau, leidde in 2019 de digitale campagne van Zelensky en werd daarna de jongste minister ooit in Oekraïne, op het nieuwe ministerie van Digitale Transformatie. Toen Rusland in februari 2022 binnenviel, tikte hij een openbaar bericht aan Elon Musk met het verzoek Starlink aan te zetten boven Oekraïne. Binnen enkele uren kwam het antwoord; de minister van apps werd de minister van het slagveld. Begin dit jaar maakte Zelensky hem minister van Defensie.
Een strijd om meer dan een miljard dollar
Op die post deed hij iets wat niemand vóór hem had aangedurfd. Hij stopte met het ondertekenen van de aankoopverzoeken van de Generale Staf. De generaals mochten blijven bepalen wát het leger nodig had, maar bij wie het werd gekocht, besliste voortaan de minister, op basis van resultaten aan het front. Alleen al aan drones gaat zo meer dan een miljard dollar per jaar om. Wie zijn oude relaties wilde bevoordelen, kon dat ineens niet meer.
Daarmee kreeg hij ook de gevestigde defensie-industrie tegen zich, die zich bedreigd zag door zijn webwinkel waar soldaten zelf drones en uitrusting bestellen. En hij is zelf niet boven twijfel verheven. In het parlement klinkt kritiek dat de dronemiljarden ook onder zijn bewind ondoorzichtig werden verdeeld. De eerlijkere dienstplicht die hij beloofde, kwam er niet.
Syrsky reageerde op Telegram met een formeel bedankje en een steek onder water: de persconferentie en de protesten zijn alleen mogelijk omdat hij in 2022 Kiev verdedigde. Zelensky zei dat hij eenheid had gewild, maar in oorlogstijd tussen twee mannen moest kiezen.
Het geld verhuist naar het paleis
Het verhaal is groter dan een ruzie tussen twee mannen. Kort na het ontslag onthulde een Oekraïense krant dat de aankoop van drones wordt weggehaald bij het ministerie en verhuist naar de kring rond de stafchef van de president. Anticorruptie-organisaties sloegen alarm. Geld weghalen bij een hervormer en neerleggen bij een insider: daarom gaan Oekraïners de straat op. Vorig jaar dwongen dezelfde demonstranten Zelensky al eens terug naar de tekentafel. Deze week ontsloeg hij ook Syrsky. Fedorov is nog altijd geen minister.
In de aflevering hoor je Fedorov zelf op zijn afscheidsbriefing, de demonstranten op het plein bij het presidentiële paleis en de waarschuwing van een hoofdredacteur aan zijn landgenoten over wat volgens hem het grootste gevaar is. Waarom moest Fedorov weg? En wat betekent deze onrust in de legertop voor de oorlog?
