Wordt de Flamingo Revolutie het einde van premier Rama?
Aan de Albanese kust willen Jared Kushner en Ivanka Trump een verlaten eiland omtoveren tot luxe resort. Volgens de lokale wetgeving kan dat niet. En milieuorganisaties waarschuwen voor de ecologische gevolgen, voor onder meer de flamingo’s die er leven.
Het verhaal
Wie is Edi Rama?
Zaterdagavond 30 mei, het strand van Zvërnec in het zuiden van Albanië. Buurtbewoners en milieuactivisten staan bij een hek dat er die dag is opgedoken: metaal, prikkeldraad, dwars over het zand. Een man loopt ernaartoe en wordt meteen vastgegrepen door beveiligers in zwarte polo’s. Een omstander filmt het. Binnen een dag staat de video op iedere Albanese telefoon.
Achter dat hek moet een luxeresort van 4 miljard dollar verrijzen, ontwikkeld door het bedrijf van Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president. Op honderden meters van een reservaat waar flamingo’s broeden. Drie weken later stroomt het centrum van Tirana elke avond vol: duizenden mensen met kartonnen flamingo’s op stokken en spandoeken met de tekst dat Albanië niet te koop is. De Flamingo Revolutie is een van de grootste volksopstanden sinds het einde van het communisme.
Een wet voor één Amerikaan
De grond had volgens Albanees recht nooit zomaar aan buitenlandse ontwikkelaars mogen worden uitgegeven: twee beschermde natuurgebieden en het eiland Sazan, decennialang een gesloten militaire basis. Dus veranderde de wet. Het parlement, waar de partij van premier Edi Rama een meerderheid heeft, paste vorig jaar de investeringswet aan, zodat de regering “strategische gronden” direct kan toewijzen, zonder openbare aanbesteding, ook in beschermde gebieden. De oppositie noemt het een wet die niet voor Albanië is geschreven, maar voor één Amerikaan. Onafhankelijke juristen waarschuwen dat ze botst met EU-regels, terwijl Albanië juist onderhandelt over toetreding.
De deal begon in de zomer van 2021, toen Kushner en Ivanka Trump tijdens een vaartocht langs de Albanese kust Rama ontmoetten. Volgens The New York Times werd het project daarna via regeringsbesluiten en juridische constructies door de bureaucratie geloodst, zonder publiek debat. Geen corruptie in de klassieke zin, maar wetgeving. En een wet kun je niet aanklagen.
Rama wijkt niet. In een interview noemt hij Kushner een vriend en een wezenlijk goed mens; het project levert banen en toerisme op. De demonstranten noemt hij kanonnenvoer van een oppositie met lege handen, de kritiek uit Brussel ouderwets en paternalistisch. Een demonstrant ziet het anders: dit protest is niet tegen Trump, zegt hij, maar tegen “de eigen, door en door corrupte regering”.
De schilder die het systeem werd
Dat juist Rama dit mogelijk maakt, is het wrange van dit verhaal. Hij groeide op als zoon van de hofbeeldhouwer van dictator Enver Hoxha, werd zelf schilder, en was na de val van het communisme een boze buitenstaander die protesten organiseerde. Als burgemeester van Tirana liet hij vanaf 2000 de grauwe gevels overschilderen in oranje, fuchsia en turquoise. Geen cosmetica, zei hij later op het TED-podium, maar politiek: mensen laten geloven dat de stad van hen is.
Sinds 2013 is hij premier, inmiddels 13 jaar, na vier verkiezingsoverwinningen op rij. Internationale waarnemers schreven bij de laatste verkiezingen over een ongelijk speelveld: misbruik van staatsmiddelen, druk op ambtenaren, media die de regeringspartij steunen. De buitenstaander is het systeem geworden. De democratische ruimte wordt smaller, niet door geweld, maar door wetten, grip op media en het uitschakelen van controlemechanismen. Het hek op het strand is daarvan het zichtbaarste voorbeeld.
In de aflevering hoor je Rama zelf op het TED-podium, de demonstranten in Tirana, een Amerikaanse senator over het prikkeldraad, en welk signaal Washington deze maand gaf. Wat blijft er over van het Albanië dat hij ooit beloofde te bouwen? Of staat dat land nu letterlijk aan de andere kant van een hek?
