Ahmad Vahidi: de nieuwe leider van de onverwoestbare Iraanse Revolutionaire Garde

Met de aanvallen op Iran is volgens Donald Trump “de kop van de slang afgehakt”. Ayatollah Khamenei is dood, en met hem de opperbevelhebber van de Revolutionaire Garde. Maar binnen een dag had de Garde een nieuwe leider: Ahmad Vahidi, benoemd op 1 maart. Hij is de derde opperbevelhebber binnen een jaar; zijn twee voorgangers werden gedood door Israël en de Verenigde Staten.

De meeste mensen kennen zijn naam niet. Interpol wel, al sinds de jaren negentig. Hij wordt gezocht voor zijn vermoedelijke rol in een van de dodelijkste aanslagen in de geschiedenis van Latijns-Amerika. Hoe hij toch de machtigste militaire organisatie van Iran kan leiden, vertelt alles over die organisatie.

Een leger dat alleen aan de leider rapporteert

Khomeini richtte de Garde op in 1979, omdat hij het reguliere leger niet vertrouwde: dat was loyaal geweest aan de sjah. Hij wilde een leger dat de revolutie verdedigde én uitdroeg, en dat aan hem persoonlijk rapporteerde. De sjah hield de bevolking in bedwang met een geheime politie; het regime dat hem verjoeg, deed hetzelfde met een leger.

De jonge Vahidi, geboren in Shiraz, sloot zich meteen aan. Hij werd inlichtingenofficier, een man van de achterkamers, zonder grote toespraken. Hij werd de eerste commandant van de Quds Force, de buitenlandse tak van de Garde die Hezbollah, Hamas, de Houthi’s en sjiitische milities in Irak financiert, traint en bewapent: de As van Verzet.

Buenos Aires, 18 juli 1994

Die ochtend rijdt een bestelwagen vol explosieven het AMIA-gebouw in, het hart van de grootste Joodse gemeenschap van Latijns-Amerika. Het gebouw stort in, 85 mensen sterven. Argentijnse aanklagers concluderen dat Iran de aanslag plande en Hezbollah hem uitvoerde, met Vahidi aan het hoofd van de Quds Force. Interpol vaardigt een opsporingsbevel uit. Iran ontkent elke betrokkenheid.

Vahidi reageert niet; in Iran is hij veilig. Jaren later maakt president Ahmadinejad hem minister van Defensie. In 2011 staat hij in Bolivia naast de president op een militaire parade. Als Argentinië alarm slaat, zet Bolivia hem diezelfde avond het land uit, terug naar de schaduw. De straffeloosheid is geen bijproduct van het systeem, het is het systeem.

Een staat binnen de staat

Want de Garde is allang meer dan een leger. Na de oorlog met Irak bouwde ze dammen, snelwegen en metrolijnen, en toen westerse bedrijven zich vanwege sancties terugtrokken, nam ze hun contracten over. Later kwamen banken, telecom en energie erbij. Een Amerikaanse denktank schat dat de Garde banden heeft met meer dan 100 bedrijven, met een jaaromzet van ruim 12 miljard dollar. De sancties die haar moesten verzwakken, maakten haar rijker: zij nam de zwarte markt over. Een oud-president zei dat Iran zijn economie had overhandigd aan een regering met wapens en media, waarmee niemand durft te concurreren.

Vahidi doorliep al die transformaties van binnenuit. Hij was minister van Binnenlandse Zaken toen de Garde in 2022 de opstand na de dood van Mahsa Amini neersloeg. Zijn benoeming is geen koerswijziging, maar een bevestiging van de harde lijn, juist nu die lijn wankelt: in de provincie Kermanshah zijn tientallen veiligheidstroepen gearresteerd die weigerden op demonstranten te schieten. Een scheur, geen breuk.

In de aflevering hoor je wat Iran-deskundigen zeggen over deserties in de lagere rangen, en welke rol de Garde speelt nu de opvolging van Khamenei begonnen is. Overleeft de man uit de schaduw het volle licht, nu hij voor het eerst zichtbaar aan het hoofd staat?