De spiegel die walvis Timmy ons voorhoudt
Vanaf het moment dat de bultrugwalvis Timmy aanspoelde bij een Duits strand, stortte het publiek, de media én de politiek zich massaal op het dier. Hij moest worden gered, zo leek iedereen te vinden.
Het verhaal
Wie is Walvis Timmy?
Vrijdag 15 mei loopt een visser op het Deense eiland Anholt het strand op en ziet een dode bultrug liggen, 12 meter lang. Een paar uur later weet heel Duitsland wie het is: Timmy, de walvis die acht weken lang het belangrijkste dier van het land was. Twee weken eerder was hij met veel ceremonie losgelaten op open zee, na een reddingsoperatie van naar verluidt 1,5 miljoen euro, live gevolgd door miljoenen mensen. De bondspresident sprak van een nationale prestatie.
Het sectierapport moet nog komen. Maar de vraag die biologen stellen, is niet waarom Timmy stierf. De vraag is of wij hem zelf hebben doodgemaakt.
Een hamsternaam voor een bultrug
Timmy strandde op 23 maart op een zandbank voor Timmendorfer Strand, aan de Duitse Oostzeekust bij Lübeck. Een bultrug hoort daar niet: de Oostzee is te ondiep, te brak en te arm aan voedsel. Internationale walvisexperts zeiden vanaf dag één hetzelfde: laat het dier met rust. Een gestrande bultrug overleeft dit zelden, en verplaatsen maakt het erger.
Maar Duitsland kon niet luisteren. Het dier kreeg een knuffelnaam en daarmee een persoonlijkheid: dapper, rustig, wijs, een vechter. Dat hij stil lag, was volgens Die Welt geen rust maar uitputting. Mensen spraken hem moed in, lieten tatoeages zetten en zongen een helingslied op het strand. Zenders zonden urenlang live uit, met “dag 33 van de walvisredding” in beeld. Begin april gaf de overheid op: het dier moest vredig kunnen sterven. Toen stapten twee multimiljonairs naar voren, een medeoprichter van MediaMarkt en een onderneemster uit de paardensport. De bondspresident liet zich persoonlijk bijpraten.
Doodsbedreigingen voor biologen
Op 13 april beschreef The Guardian de chaos. Een vooraanstaande Duitse bultrugexpert weigerde nog geciteerd te worden: “Het is gevaarlijk geworden om in Duitsland over bultruggen te praten.” Experts die het dier vredig wilden laten sterven, kregen doodsbedreigingen. De liefde voor de walvis verdroeg geen tegenspraak meer.
Die houding bleek politiek bruikbaar. In Mecklenburg-Vorpommern, waar Timmy lag, naderen verkiezingen en staat de sociaaldemocratische milieuminister in de peilingen achter op de AfD. Een minister die de stekker uit een tv-walvis trekt, dat is geen verkiezingsstrategie. Dus ging de redding door. Extreemrechts greep Timmy ondertussen aan als bewijs dat experts het gewone volk niet begrijpen.
Trekken aan de staartvin
Op 28 april zwom Timmy in een gordel en werd hij in een drijvende laadbak geloodst. De financiers huilden op het dek. Maar het vakblad Science beschrijft dronebeelden waarop bemanningsleden aan zijn staartvin trekken terwijl het dier tegen de wanden beukt. Op 2 mei werd hij losgelaten. Binnen een dag zweeg zijn zender. In een open brief leggen de financiers de schuld nu bij de bemanning die ze zelf inhuurden.
Dit is geen uniek verhaal. Keiko, de orka uit Free Willy, werd eind jaren negentig vrijgelaten en stierf alleen in een Noorse fjord; orka Morgan belandde in een dolfinarium. Wetenschappers spreken van charismatische megafauna: grote, fotogenieke dieren waarop wij menselijke eigenschappen projecteren. Eén bultrug levert meer donaties op dan een hele ecosysteemcampagne, terwijl Europa stilletjes de regels voor sleepnetvisserij versoepelt. We kunnen niet wegkijken van één walvis, maar wel van een hele oceaan.
In de aflevering hoor je de Duitse verslaggevers op de kade, de financiers en de minister, de experts die het zagen aankomen, en de drie mogelijke doodsoorzaken die het sectierapport moet uitwijzen. Hebben we iets geleerd, of doen we het bij de volgende walvis weer zo?
